De officiële inflatie kan afnemen, terwijl u in de supermarkt, horeca of bij vaste lasten juist het gevoel houdt dat alles duurder wordt. Dat is geen tegenstrijdigheid. Inflatiecijfers meten de gemiddelde prijsontwikkeling van een breed pakket goederen en diensten, maar consumenten baseren hun oordeel vaak op producten die zij vaak kopen, direct betalen en goed onthouden. Juist daar kan een prijsstijging langdurig doorwerken in het gevoel van koopkracht.
Gemiddelde inflatie is niet hetzelfde als de dagelijkse ervaring
De inflatie geeft weer hoe prijzen gemiddeld veranderen. In zo’n meetmethode tellen veel verschillende uitgaven mee, van energie en huur tot kleding, verzekeringen, vervoer en diensten. Sommige kosten komen iedere maand terug, andere slechts af en toe. Daardoor kan de officiële inflatie dalen, ook wanneer een consument op belangrijke dagelijkse aankopen nog steeds hogere prijzen ziet.
Volgens gedragseconoom Eva van den Broek, zoals aangehaald door BNR, koppelen consumenten inflatie sterk aan specifieke producten. Een cappuccino is daar een herkenbaar voorbeeld van. Zulke aankopen zijn zichtbaar, regelmatig en makkelijk met eerdere prijzen te vergelijken. Een hogere prijs aan de kassa of op het terras blijft daardoor sterker hangen dan een prijsdaling van een product dat minder vaak wordt gekocht.
Ook speelt mee dat prijzen zelden terugkeren naar hun oude niveau. Als de inflatie afneemt, betekent dat meestal dat prijzen minder hard stijgen. Het betekent niet automatisch dat het algemene prijsniveau daalt. Voor huishoudens kan dat verschil groot voelen. De rekening blijft immers hoger dan vóór de eerdere periode van sterke prijsstijgingen.
Waarom prijsstijgingen zwaarder wegen dan prijsdalingen
Dagelijkse uitgaven zijn bepalend
Consumenten ervaren vooral druk bij uitgaven die weinig uitstel dulden. Denk aan boodschappen, wonen, vervoer en andere vaste kosten. Wie vaker met die uitgaven wordt geconfronteerd, merkt prijsveranderingen sneller op. Dat kan het beeld versterken dat de inflatie hoog blijft, ook als de gemiddelde index een rustiger ontwikkeling laat zien.
Prijsherinneringen zijn selectief
Mensen onthouden opvallende prijsverhogingen doorgaans beter dan kleine prijsdalingen of stabiele prijzen. Bovendien vergelijken zij vaak met een periode waarin prijzen duidelijk lager lagen. Die vergelijking is begrijpelijk, maar verschilt van de vraag die een inflatiecijfer beantwoordt: hoe zijn prijzen veranderd ten opzichte van een eerdere meetperiode?
Ieder huishouden heeft een eigen inflatie
Het gemiddelde mandje is niet voor iedereen hetzelfde. Een gezin met hoge woonlasten, veel autokilometers of grote uitgaven aan voeding kan een andere prijsdruk voelen dan iemand met andere bestedingspatronen. Daarom kan uw persoonlijke inflatie hoger of lager uitvallen dan het landelijke gemiddelde. De inflatiecijfers van het CBS bieden een belangrijke graadmeter, maar vervangen niet de persoonlijke huishoudbegroting.
Gevoelde inflatie remt bestedingen
Voor de economie telt niet alleen wat huishoudens objectief kunnen besteden, maar ook wat zij denken te kunnen missen. Wanneer consumenten verwachten dat dagelijkse kosten verder oplopen, worden zij voorzichtiger. Grote aankopen worden uitgesteld, er wordt vaker gekozen voor goedkopere merken en horeca, reizen of woninginrichting kunnen lager op het prioriteitenlijstje komen.
Dat raakt ondernemers direct. Bedrijven in consumentgerichte sectoren kunnen merken dat klanten vaker prijzen vergelijken en gevoeliger worden voor acties. Een prijsverhoging is dan lastiger door te voeren, zelfs wanneer de eigen kosten oplopen. Ondernemers moeten daarom niet alleen kijken naar de algemene inflatie, maar ook naar de prijsbeleving in hun specifieke markt.
- Maak prijsverhogingen helder en concreet uitlegbaar aan klanten.
- Let op volumes en klantgedrag, niet alleen op omzet in euro’s.
- Houd rekening met een grotere vraag naar voordeligere alternatieven.
- Volg de ontwikkeling van lonen, vaste lasten en consumentenvertrouwen naast de inflatie.
Koopkracht is breder dan één inflatiecijfer
De koopkrachtontwikkeling hangt af van meer dan prijzen alleen. Lonen, uitkeringen, belastingen, rente en woonlasten bepalen mede hoeveel ruimte huishoudens daadwerkelijk hebben. De koopkracht in Nederland is volgens de bron de afgelopen decennia flink toegenomen, maar dat neemt niet weg dat huishoudens vandaag druk kunnen ervaren door specifieke kostenposten.
Voor beleggers en ondernemers is die gevoelde inflatie daarom een relevante indicator. Als consumenten zich minder welvarend voelen, kan dat de vraag afremmen, ook wanneer macro-economische cijfers verbetering laten zien. De praktische les is dat vertrouwen, prijsbeleving en besteedbaar inkomen samen bepalen hoeveel consumenten uiteindelijk uitgeven.
