De AFM heeft Euronext Amsterdam een aanwijzing gegeven omdat het handelsplatform de Europese regels voor open toegang voor centrale effectenbewaarinstellingen (CSD’s) niet goed naleefde. Euronext heeft de gewraakte voorwaarden inmiddels ingetrokken, maar de boodschap aan de markt is helder: post trade infrastructuur is geen achterafproces meer, maar een concurrentie- en kostenfactor die direct raakt aan keuzevrijheid, settlement-efficiëntie en uiteindelijk het vertrouwen in de Nederlandse beurs.
Wat is er gebeurd en waarom grijpt de AFM in?
Volgens de AFM had Euronext bij aangekondigde aanpassingen aan het settlement-model voorwaarden opgenomen die in strijd waren met de Europese verplichting om CSD’s op transparante en niet-discriminerende basis toegang te geven tot transactiestromen. Die open access regels zijn juist bedoeld om te voorkomen dat een handelsplatform in de praktijk één route of één partij bevoordeelt in de afwikkeling van transacties.
De aanwijzing dateert van 12 november 2025 en is nu publiek gemaakt. Euronext heeft eraan voldaan door de betreffende voorwaarden in te trekken. Daarmee is de directe overtreding opgelost, maar de discussie over de machtsbalans tussen handelsplatformen en post trade partijen blijft relevant.
Wie de formele toelichting wil nalezen kan terecht bij het AFM-bericht over de aanwijzing aan Euronext Amsterdam.
Open access in EU-context: concurrentie afdwingen in post trade
In de EU is open toegang een kernprincipe in de marktinfrastructuur. Het idee is dat een beurs niet alleen een plek is waar koop en verkoop samenkomen, maar ook een schakel in een keten die doorloopt tot en met clearing en settlement. Als één schakel partijen kan uitsluiten of extra drempels kan opwerpen, kan dat concurrentie in de rest van de keten verstoren.
Voor u als belegger of ondernemer lijkt settlement vaak “gewoon” te werken. Maar onder de motorkap bepalen toegangsregels welke CSD’s mee kunnen doen, hoe standaard processen zijn, en hoe makkelijk marktpartijen kunnen overstappen of alternatieven kunnen aanbieden.
Gevolgen voor concurrentie tussen CSD’s
De aanwijzing onderstreept dat CSD’s op basis van objectieve criteria toegang moeten kunnen krijgen, zonder aanvullende voorwaarden die feitelijk als afsluithek werken. Dat heeft drie concrete effecten:
-
Meer ruimte voor concurrentie: als meerdere CSD’s gelijkwaardig kunnen aansluiten, ontstaat er druk op prijs, servicekwaliteit en innovatie.
-
Minder lock-in: partijen die afhankelijk zijn van één afwikkelroute krijgen meer onderhandelingsmacht en in theorie meer keuze.
-
Meer standaardisatie: open toegang werkt alleen goed als processen, berichtstandaarden en cut-off tijden helder zijn. Dat kan de markt dwingen tot verdere harmonisatie.
Kosten en keuzevrijheid: wat merkt u hiervan?
De kosten van beleggen of handelen bestaan niet alleen uit beurskosten en brokerfees, maar ook uit post trade kosten die vaak minder zichtbaar zijn. Denk aan settlement fees, custody en operationele kosten bij uitzonderingen zoals fails of corporate actions. Als concurrentie tussen CSD’s toeneemt, kan dat op termijn leiden tot scherpere tarieven of aantrekkelijkere dienstverlening voor banken, brokers en custodians. Die partijen bepalen vervolgens in hoeverre voordelen doorwerken naar u als eindklant.
Belangrijk nuancepunt: meer keuze betekent niet automatisch lagere kosten. Meerdere aansluitingen en routes kunnen ook extra IT- en compliancekosten opleveren. Zeker voor kleinere marktpartijen kan “keuze” in de praktijk pas waarde krijgen als het eenvoudig te implementeren is.
Robuustheid en efficiëntie van settlement: kans én risico
Open access heeft ook een stabiliteitskant. Een markt die niet leunt op één afwikkelpartij kan robuuster zijn bij operationele storingen of incidenten. Tegelijk kan extra complexiteit nieuwe frictie introduceren.
Efficiëntie: minder frictie als regels strak zijn
Als toegang en procedures helder en uniform zijn, kan settlement efficiënter worden door competitie op service levels, snellere probleemoplossing en betere data-uitwisseling. Dat is vooral relevant in een tijd waarin marktpartijen steeds strakker sturen op operationele risico’s en kosten per transactie.
Robuustheid: spreiding helpt, maar governance moet kloppen
Meer spelers in de keten vraagt om strakke governance: wie is waarvoor verantwoordelijk bij verstoringen, hoe wordt escalatie geregeld, en hoe worden risico’s gemonitord? De AFM-aanwijzing laat zien dat de toezichthouder scherp kijkt naar precies die randvoorwaarden. Voor het vertrouwen in Euronext als handelsplaats is het cruciaal dat settlement niet alleen goedkoop, maar vooral voorspelbaar en gelijk speelveld is.
Wat u nu in de praktijk kunt verwachten
Op korte termijn verandert er voor de meeste beleggers weinig. De aanwijzing is vooral een correctie op voorwaarden die niet mochten. Op middellange termijn is het signaal groter: Euronext en andere platformen kunnen open access niet “inkaderen” met voorwaarden die de facto concurrentie beperken. Voor marktpartijen zoals banken, brokers en institutionele beleggers kan dit de deur verder openzetten naar alternatieve post trade keuzes, met mogelijke gevolgen voor kosten, service en risicobeheer.
Wij zien dit vooral als een bevestiging dat de EU-lijn duidelijk is: concurrentie hoort ook achter de schermen te werken, juist waar de echte infrastructuur draait.
