De AFM zet de toon voor een volgende stap in de kwaliteitslat van accountantscontroles: het intern kwaliteitsonderzoek (IKO) moet niet alleen ‘voldoen aan de regels’, maar vooral scherper en diepgaander inzicht geven in de échte kwaliteit van afgeronde wettelijke controles. Voor beursgenoteerde bedrijven en hun accountants is dit meer dan een technisch dossier. Strengere kwaliteitsmonitoring kan auditprocessen veranderen, de druk op documentatie en dossiervorming verhogen en auditkosten op termijn opdrijven. Tegelijk raakt het de kern van het vertrouwen op de beurs: beleggersprijzen, kredietvoorwaarden en reputatie leunen op de veronderstelling dat de controleverklaring staat als een huis.
AFM: IKO is op orde qua regels, maar moet inhoudelijk beter
In haar recente publicatie over het intern kwaliteitsonderzoek stelt de Autoriteit Financiële Markten dat de zes onderzochte OOB-accountantsorganisaties het IKO uitvoeren volgens wet en regelgeving. Dat is een positieve basis. Maar de AFM vindt verbetering noodzakelijk: het IKO moet een helderder en diepgaander beeld geven van de kwaliteit van de wettelijke controles, én leer en verbeterpunten concreet maken zodat de controlekwaliteit aantoonbaar verder versterkt.
De toezichthouder moedigt de sector aan om het IKO bewust in te zetten als monitorings- en lerend instrument. Met andere woorden: minder afvinken, meer diagnostiek. Dat is relevant omdat OOB-controles, denk aan beursfondsen en andere organisaties van openbaar belang, hoge impact hebben op marktvertrouwen.
Meer achtergrond is te vinden bij de Autoriteit Financiële Markten.
Wat betekent dit voor beursgenoteerde bedrijven?
Meer ‘audit readiness’ en strakkere interne beheersing
Als accountantsorganisaties hun IKO aanscherpen, zullen bevindingen sneller leiden tot procesaanpassingen in de uitvoering van controles. Voor u als beursgenoteerd bedrijf betekent dit vaak meer nadruk op controleerbaarheid: betere onderbouwing van schattingen, robuustere interne controles, scherpere reconciliaties en striktere vastlegging van besluiten. Vooral onderdelen als omzetverantwoording, impairmenttests, waarderingen en IT general controls komen daarbij traditioneel onder het vergrootglas.
Hogere kans op extra vragen, extra werk en langere doorlooptijd
Een strenger IKO werkt door in de controledossiers. Teams zullen eerder aanvullend bewijs willen zien, eerder escaleren bij afwijkingen en vaker specialistische ondersteuning inzetten. In de praktijk kan dat leiden tot meer ‘requests’ richting finance en business, langere afsluitcycli en meer druk op het jaarrekeningproces. Dit is niet per definitie negatief, maar het vraagt wel capaciteit, planning en discipline.
Effect op de relatie met auditcommissie en Raad van Commissarissen
De auditcommissie krijgt er een extra dimensie bij: niet alleen sturen op auditplanning en onafhankelijkheid, maar ook actief toetsen of de accountant voldoende kritisch is en of management voldoende meewerkt aan controlekwaliteit. Een aangescherpt IKO kan auditcommissies bovendien meer informatie geven over terugkerende kwaliteitsrisico’s binnen teams en dossiers. Dat kan de gesprekken met de accountant zakelijker en minder vrijblijvend maken.
Impact op accountants: kwaliteitsmonitoring wordt strenger en zichtbaarder
Van ‘compliance’ naar ‘leermechanisme’
De AFM maakt duidelijk dat het IKO niet alleen moet aantonen dat processen bestaan, maar dat het instrument een scherp beeld moet opleveren van wat er inhoudelijk goed en minder goed gaat in afgeronde controles. Dat vraagt om betere root cause analyses, consistentere oordeelsvorming en een vertaling naar concrete verbetermaatregelen, bijvoorbeeld in training, coaching, tooling en reviewstructuren.
Meer interne druk op dossierkwaliteit en review
Als het IKO dieper gaat, wordt ook de lat voor dossiervorming hoger. Dat kan betekenen: meer tijd voor kwaliteitsreviews, intensievere betrokkenheid van kwaliteitsfunctionarissen en strengere besluitvorming over wanneer een dossier ‘af’ is. Zeker bij OOB’s, waar reputatierisico’s groot zijn, zal dit doorwerken in bemensing en senioriteit op opdrachten.
Auditkosten en processen: waarom dit de prijs kan opdrijven
Hoewel de AFM geen tariefbeleid voert, is het logisch dat aangescherpte kwaliteitsmonitoring kostenimplicaties kan hebben. Enkele waarschijnlijke effecten:
Meer uren in planning, risicobeoordeling en dossiervastlegging.
Meer inzet van specialisten, bijvoorbeeld IT audit, waarderingsspecialisten en ESG expertise als dat relevant is voor verslaggeving.
Meer interne reviews, second partner reviews en kwaliteitschecks.
Meer werk bij de klant om bewijs en onderbouwing sneller, completer en consistenter aan te leveren.
Voor u als onderneming is het daarom verstandig om auditkosten niet alleen te bekijken als “fee omhoog of omlaag”, maar als uitkomst van veranderende kwaliteitsverwachtingen en risicoperceptie. Het gesprek met de accountant verschuift naar: wat is nodig om aantoonbaar controlekwaliteit te leveren?
Waarom dit ertoe doet voor beleggersvertrouwen en marktintegriteit
Beleggers vertrouwen op gecontroleerde cijfers om risico’s te prijzen. Als controlekwaliteit onvoldoende inzichtelijk is, neemt onzekerheid toe en dat vertaalt zich uiteindelijk in hogere risicopremies, meer koersvolatiliteit en minder bereidheid om kapitaal te verstrekken. Betrouwbare wettelijke controles ondersteunen dus niet alleen compliance, maar ook de efficiëntie van de kapitaalmarkt.
Voor beursgenoteerde bedrijven is de boodschap helder: wie zijn financiële verslaggeving en interne beheersing op orde heeft, plukt daar ook de vruchten van in het auditproces. Voor accountants is de boodschap even duidelijk: het IKO moet scherper, leerzamer en meer gericht op het blootleggen van echte kwaliteitsverschillen. De AFM legt daarmee de nadruk waar die hoort: niet op het proces op papier, maar op de kwaliteit in de praktijk.
